Gelir sınıfları çoğu zaman “ne kadar kazanıyorum?” sorusuna indirgenir; oysa büyük resim, gelirin yanında birikmiş varlıklar, harcama esnekliği, borç/gelir oranı, beklenmedik şoklara dayanıklılık ve yaşam kalitesi göstergelerinin birleşimidir. Bu yazı dizisinde “Gelir ve Yaşam Kalitesi Piramidi” perspektifiyle, en alttaki aşırı yoksulluktan en üstteki milyarder segmentine kadar uzanan katmanları Türkiye gerçekliğine tercüme edeceğim. Çünkü aynı maaşı alan iki kişi arasında bile barınma güvenliği (kira mı, mülk mü), finansal tampon (kaç aylık gideri karşılayan nakit), sigorta ve emeklilik hakları, çocukların eğitim bütçesi ve hatta tatil tercihleri dramatik biçimde farklılaşır. Piramidin alt katmanları hayatta kalma ve temel ihtiyaçları yönetme odağındayken, orta sınıfta gündem “stabilite ve öngörülebilirlik” olur; üst orta sınıfta ise portföy çeşitlendirme, nitelikli yatırımcı eşiği, premium hizmetlere erişim ve yaşam tarzı optimizasyonu devreye girer. Daha yukarıda varlıklı, ultra zengin ve milyoner katmanlarında ise konu artık gelirden çok varlık yönetimi, vergi ve miras planlaması, kurumsal yapılandırma ve sermaye verimliliğidir. Bu çerçeve sana sadece “hangi sınıftayım?” cevabını değil, bir üst segmente geçmek için hangi kaldıraçlara odaklanman gerektiğini de gösterecek: önce gelir istikrarı, sonra borç disiplini, sonra varlık birikimi ve en sonda ölçeklenebilir gelir kaynakları. Devam eden bölümlerde her katmanı kriterlerle açacağım: alt katmanlarda temel ihtiyaç, alt orta sınıfta acil durum fonu, orta sınıfta mülkiyet ve düzenli yatırım, üst orta sınıfta ise likidite yönetimi ve portföy çeşitlendirme. Okurken kendine şu KPI’ları sor: Gelirim kaç kaynaktan geliyor, giderlerimin yüzde kaçı zorunlu, kaç aylık acil durum fonum var, net servetim artıyor mu ve bugün işi kaybetsem kaç gün “operasyonel” kalabilirim? Bu cevaplar, piramitteki yerini anlamak için yeterlidir.
İkinci bir perspektif olarak şunu netleştirmek gerekir: gelir sınıfları statik kimlikler değil, dinamik pozisyonlardır. Ekonomik döngüler, sektör riski, mesleki yetkinlikler ve finansal okuryazarlık seviyesi bu pozisyonu yukarı ya da aşağı hızla taşıyabilir. Bu nedenle amaç, bulunduğun katmanı “etiketlemekten” ziyade, bir üst banda geçişi mümkün kılan kaldıraçları tanımlamaktır. Alt segmentlerde nakit akışı sürekliliği ve borç kontrolü öncelikliyken, orta segmentte mülkiyet, tasarruf oranı ve düzenli yatırım disiplini kritik hale gelir. Üst segmentlerde ise artık bireysel maaşın değil; varlıkların getirisi, ölçeklenebilir gelir modelleri ve profesyonel portföy yönetimi belirleyici olur. Bu blog serisi tam olarak bu geçiş noktalarını görünür kılmayı hedefliyor: Nereden başlanır, hangi metrikler izlenir ve hangi davranış değişikliği gerçek sıçramayı yaratır? Aşağıda varlık sınıflarını en alt tabakadan yukarı doğru sıraladım.
1) Aşırı Yoksulluk (Extreme Poverty): Barınma güvenliği yok; temel ihtiyaçlar kesintili, risk yönetimi sıfıra yakın. Özetle, Homelessness (Evsiz).
2) Yoksulluk (Poverty): Gelir var ama kırılgan; borç/gelir oranı ve düzensiz nakit akışı baskın. Özetle, Fakir ve Yoksul.
3) Alt Orta Sınıf (Lower Middle Class): “İlk istikrar” başlar; bütçe disiplinine ve küçük birikime alan açılır. Özetle, Asgari Ücret.
4) Orta Sınıf (Middle Class): Mülkiyet (ev), istikrarlı iş, sigorta/emeklilik hakları, makul araç ve yılda birkaç kez tatil gibi göstergeler öne çıkar.
Türkiye’de Orta Sınıf grubunu gelir düzeyine göre en iyi şekilde tanımlamak gerekirse; iyi ve kabul görmüş bir semtte kabul edilebilir düzeyde (Ortalama 120 M2 veya 3+1) bir evinizin olması. Yine aynı şekilde C Segment ve çok yaşlanmamış (5-10 Sene) kabul gören bir marka aracınızın olması. İstikrarlı bir işe sahip olmanız ve işinizin size getirdiği Sağlık Sigortası, BES ve Emeklilik gibi haklarınızın olması. Asgari ücretin üç katını kazanmanız ve ülkede açıklanan yoksulluk sınırının hane gelirinizden alçak olması kriterleri tamamiyetle Türkiye’deki orta sınıfı ve sizi tanımlamaktadır.
* Kirada olmayan ve evi olanların sınıfıdır.
* Orta sınıftaki kişilerin 10 yaşını geçmeyen B veya C Segment arabası vardır.
* Düzenli bir işi (istikrarlı iş) ve sabit geliri vardır. Genelde öğretmen, memur, doktor, mühendis, avukat gibi meslek grupları bu sınıfa girebilir.
* Kirada olmayıp nezih ve bulunduğu şehrin en iyi semtinde 3+1 veya daha büyük bir evi varsa Türkiye koşullarında şanslıdır.
* Yıl içerisinde iki defa rahatlıkla birer haftalık yurt içi tatili yapabilme imkanı vardır.
* Düzenli işi sayesinde iyi bir sağlık sigortaları vardır.
* Kira gideri olmayan orta sınıf kişiler genelde maddi birikim yapabilir.
* Düzenli işi sayesinde emeklilik için şartları sağlamaktadır.
* Orta sınıfta olan kişilerin eğitim düzeyi genelde üniversite mezunlarından oluşur.
* Türkiye için orta sınıf genelde beyaz yakalılar olarak bilinen sınıftır.
* Genel olarak cep telefonunu üç yılda bir değiştirme eğilimi olan orta sınıf aynı zamanda dışarıda yemek yemek ve diğer sosyal aktiviteleri yapabilmektedir.
5) Üst Orta Sınıf (Upper Middle Class / Konfor Alanı): Birden fazla varlık, daha üst segment araç, rezidans/kompleks yaşam, “nitelikli yatırımcı” seviyesine yaklaşan mevduat, portföy ve yaşam tarzı optimizasyonu.
* Türkiye şartlarında Üst Orta Sınıf olmak önemli bir başarı olup yaşamdan zorlanmayacak şekilde refah düzeyde yaşayabilen insan grubudur.
* İyi bir semtte hem kendi evi hem de kira aldığı bir gayrimenkulü olan bir sınıftır.
* Genelde ev seçimleri kompleks yaşam alanı olan Rezidans (Residence) evlerdir.
* Banka hesabında “Nitelikli Yatırımcı” olacak kadar mevduatı vardır.
* Üst Orta sınıftaki bir kişinin Özel Bankacılık hesabı yoktur. Varsa bile çok az kesimin vardır çünkü bu sınıf genelde parasını gayrimenkul ile değerlendirir.
* Markası bilindik ve 5 yılı geçmemiş D Segment veya üstü bir arabası vardır. Aynı zamanda hanede birden fazla araba mevcut olabilir hem kişinin kendisinin hem de eşinin.
* Tatil planlarını genelde yurt dışı olarak yapmaktadır fakat yurt içi tatilleri de planları arasında vardır maddi sebeplerden ötürü.
* Kendisine ait hobileri olur. Genelde spor olarak Tenis, Yüzme, Kano, SPA, Wellness, GYM gibi aktivitelere düzenli zaman ayırır.
* Orta Üst Sınıfta olan bir kişinin Golf oynadığını pek görmedim daha çok zengin ve diğer üst gelir grubuna sahip kişilerin sporudur.
* Türkiye’de Üst Orta Sınıfa örnek verebilecek en iyi örnek insan modeli; bilinen ve piyasada kabul görmüş önemli şirketlerin Direktör (EXCO) seviyesindeki kişileridir.
* Genel olarak bira, viski, şarap veya puro gibi zevklere ilgi duyarlar ve bunların koleksiyonunu yaparlar.
* Kredi Kartları genelde Premium veya Business Class seviyesindedir.
* Uçak yolculuklarında her zaman Business Class seviyede uçmazlar fakat ara ara kendilerini şımartmak için Business Class bilet alırlar.
* İkamet ettiği evi dışında Ege veya Akdeniz bölgesinde yazları gittiği bahçeli bir yazlık evi veya villası vardır.
* Normal emeklilik veya BES gibi erken emeklilik istemlerini pek düşünmezler çünkü işlerindeki statüleri gereği zaten bunlar vardır.
* Eğitim düzeyleri Üniversite, Yüksek Lisans veya Doktora (PHD) şeklindedir.
* Yıllık brüt geliri dünya genelinde 100.000 dolar ve üstü olan sınıftır.
* Çocuklarının genelde iyi eğitim alması için özel okul veya koleje gönderirler.
* Üst Orta Sınıf olmak demek amiyane tabirle zenginliğin yüzeyini tırmalamak demektir. Bu ay için en iyi viski şişesini satın alabilirsiniz fakat hafta sonu market indirimini ve haftalık aktüel kataloğunu takip edersiniz, bu alışkanlık bu sınıfı tam tanımlamaktadır.
6) Varlıklı (Affluent): Burjuva/cemiyet başlangıcı; varlık yönetimi artık sistematik bir “iş” gibidir. Türkiye'de Burjuva veya Cemiyet olarak bilinen sınıfın başlangıç seviyesidir.
7) Ultra Zengin / Milyoner / Multi Milyoner / Milyarder: Gelirden çok sermaye mimarisi, kurumsal yapılandırma ve ölçek etkisi belirleyicidir.
* Affluent: Zenginlik (Varlıklı)
* Upper Affluent: Ultra Zengin
* Millionaire: Milyoner
* Multi Millionaire: Multi Milyoner
* Billionaire: Milyarder
Özetle, gelir ve varlık piramidi yalnızca bugünkü maddi durumu tanımlayan bir şema değil; aynı zamanda stratejik bir yol haritasıdır. Hangi katmanda olunduğunu doğru okumak, rastgele kararlar yerine ölçülebilir hedefler koymayı sağlar. Bu serinin devamında her katmanı ayrı ayrı ele alarak, mevcut pozisyonu korumanın ve bir üst segmente geçmenin rasyonel, sürdürülebilir ve gerçekçi yollarını net biçimde ortaya koyacağım.
Burak AVCI
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Makaleye Yorum ve Sorularınızı Bırakabilirsiniz.